صدقه * ( لَيْسَ عَلَيْكَ ) * نيست واجب بر تو اى محمد ( ص ) * ( هُداهُمْ ) * راه نمودن مردمان را و ايشان را مهتدى ساختن بلكه بر تو همين هدايت دعوتست و ارشاد بر محاسن و نهى از قبايح كردن چو من و اذى و انفاق خبيث * ( وَلكِنَّ اللَّه ) * و ليكن خدا بعنايت خود * ( يَهْدِي ) * راه راست مىنمايد به ايمان * ( مَنْ يَشاءُ ) * هر كرا خواهد يعنى توفيق و لطف ميفرمايد بهر كه شايستهء آنست از كسانى كه طالب هدايتند و ناظر در ادله هاديه نه كسانى كه جاحد و معاندند و ديدهء بصيرت را از آن بر ميدارند * ( وَما تُنْفِقُوا ) * و آنچه نفقه مىكنيد * ( مِنْ خَيْرٍ ) * از مال يعنى از صدقه معروفه * ( فَلأَنْفُسِكُمْ ) * پس از براى شما است يعنى ثواب آن راجع بشماست پس چرا در انفاق منت مىنهيد و انفاق خبيث ميكنيد مرويست كه انصار قبل از اسلام به جهت مصاهره و رضاعى كه ميان ايشان و يهود بود بديشان نفقه ميكردند بعد از آنكه خلعت اسلام پوشيدند و از جام معرفت سيد انام ( ص ) شربت معرفت نوشيدند نفقه كردن را بر جهودان كاره شدند و سعد بن جبير گفته كه عادت مسلمانان چنان بود كه بدرويشان اهل ذمه صدقه ميدادند چون درويشان اهل اسلام بسيار شدند صدقه را به ايشان نقلكردند و چون صورت حال بعرض حضرت رسالت ( ص ) رسيد آيه آمد كه بر تو نيست كه يهود را به راه راست دارى بلكه بر تو همين ابلاغ است و خدا ايشان را راه مينمايد و آنچه نفقه ميكنيد ثواب آن راجع بشما است * ( وَما تُنْفِقُونَ ) * و نفقه نميكنيد شما كه مؤمنانيد * ( إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْه اللَّه ) * مگر براى طلب ثواب خدا و خوشنودى وى و گويند اين بمعنى نهى است يعنى نفقه مكنيد مگر براى طلب ثواب * ( وَما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ ) * و آنچه نفقه ميكنيد از مال خود * ( يُوَفَّ إِلَيْكُمْ ) * توفيهء مزد آن مىكند خدا بشما يعنى جزاى آن بتمامى بشما مىرساند پس تأكيد شرطيهء سابقه است * ( وَأَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ ) * و شما ستم ديده نشويد از ثواب اعمال شما بستم چيزى كم نكند و بدانكه مضمون اين آيه كه جواز تعميم انفاقست در صورتيست كه انفاق در غير واجب باشد و اما در واجب جايز نيست صرف آن بكافر به اتفاق علما و مرويست كه بعد از نزول اين آيه رسول ( ص ) فرمود كه تصدقوا على اهل الايمان و در ( كنز العرفان ) آورده كه در اين آيه چند فايده است يكى آنكه حقتعالى تحريص فرموده بر انفاق به آنكه آن فى الحقيقه عايد بمنفق است چه هر گاه شخصى دانست كه فايده انفاق راجع به اوست انبعاث او بانفاق اشد و اقوى خواهد شد و مراد بخير مال است لقوله وَإِنَّه لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ دويم مراد بقوله * ( وَما تُنْفِقُونَ ) * نهى است مانند قوله ( ص ) لا تنكح المرأة على عمتها و خالتها و مراد آنست كه